Çayırova Tıp Merkezi Dahiliye Genel Cerrahi Mobil Sağlık Çocuk Kadın Doğum Göz Hekimliği

Acil Servis

Dr brahim ALTINKAYNAK (Acil Hekimi)

l Yardm, hasta veya yarali kisiye, daha ciddi bir tibbi yardim uygulanmadan nce yapilan ilk bakimdir. Acil Yardimin amaci, durumun ktlesmesini nlemek iin aktif olarak mdahale etmek, yasam destegi saglamak, yaralinin etkin tedavisini baslatmak, zarari en aza indirmek ve yasam kaybini nlemektir. Acil Yardim tibbi bakimin bir alternatifi degildir.

Ancak Acil Yardim egitimi alan kisiler, durumu ve acili yetin derecesini tayin etme ve profesyonel tibbi yardim ulasana kadar yapilabilecek en dogru seyleri belirleme yeterliligine sahiptir.Yaralanmanin, lm olaylarinin drdnc ana nedeni oldugu dsnlrse, Acil Yardim egitiminin gerekli oldugu ok aiktir. Dsmeler en sik rastlanan yaralanma sebebidir.

Ancak trafik kazalari en lmcl olanidir. Yaralanma lmlerinin %22si trafik kazalari sonucu olusmaktadir.Acil Yardim inceleme ve arastirmayla baslar. Bir yaraliya yaklasmadan nce olay yerinde, yarali ve kurtaricinin hayatini tehlikeye atabilecek faktrlerin nlenmesi gerekir. Daha sonra yapilan ilk inceleme, yaralinin hayatini kurtaracak islemlerin hemen uygulanmasinin gerekip gerekmedigini belirler.


UNUTMAYIN ZAMANINDA YAPACAGINIZ BASIT VE ETKILI BIR YARDIMLA, HASTA YA DA YARALININ HAYATINI KURTARABILIRSINIZ.


Acil Yardymyn Temel Esaslar :

Ilk nce yaralinin genel saglik durumu degerlendirilir. Yaralinin omuzlarina hafife dokunup ona seslenerek bilincinin yerinde olup olmadigi saptanir. Derhal ambulans agirilir.

Yarali, boynu ve basi sabit tutularak sirt st yatirilir. Yaralinin bilinci kapali ise enesi yukari kaldirilarak basi geride tutulur. Bylece dilin, nefes borusunu kapatmasi nlenir.

Yaralinin nefes alip almadigina bakilir. Nefes almiyorsa agzindan veya burnundan suni teneffs yapilir. Nefes verirken ggs kalkiyor mu diye bakmak gerekir. Nefes verme aralarinda akcigerlerden hava bosalmasi beklenmelidir. Kan dolasiminin gereklesip gereklesmedigini anlamak iin nabiz kontrol edilir. Nabiz, adem elmasi ve boyun kasi arasindaki blgeye, parmakla hafife bastirilarak kontrol edilir.

Yaralinin nabzi yoksa kalp masajina baslanir. Temel yasam destegi tek kisi ile yapiliyorsa 15 kalp masaji ve 2 tam nefes seklinde tekrarlanarak uygulanmalidir. Iki kisi ile ise 5 kalp masaji 1 nefes seklinde uygulanir. Temel yasam destegi, sadece solunumu ve kan dolasimi durmus kisilere uygulanir. Eger nabiz var, solunum yoksa her 5 saniyede bir nefes verilmelidir.
Solunum ve kan dolasimi saglandiginda temel yasam destegi kesilmelidir.


Dr Meri ELK (Acil Hekimi)


SOLUNUMUN DURMASI

Yapay solunumun en basit ve etkili metodu, hastanin akcigerlerine kendi nefesinizi gl bir sekilde flemektir. Agizdan agza solunum, solunumu ok zayif ve dzensiz olan hastalara da uygulanabilir. Bu durumda nefes verisinizi, hastanin nefes verisine gre ayarlamaniz gerekir.
En yakin acil saglik kurulusunu aradiktan sonra, agizdan agza solunuma baslayin. Bu sirada hasta, sert bir zeminde, sirtst yatmalidir.

Eger boyun yaralanmasindan sphe edilmiyorsa, bir elinizle hastanin basini ene kemiginden yukari dogru ekerken diger elinizle de alnina bastirarak basin geride kalmasini saglayin. Eger boyun yaralanmasindan spheleniyorsaniz, hastanin basina veya boynuna mdahale etmeyin. Hastanin basini sarsmadan sadece enesini nazike kaldirarak nefes borusunu amaya alisin.
Eliniz hastanin alnindayken basparmaginiz ve isaretparmaginizla burun deliklerini kapatin. Derin bir nefes alin. Agzinizi hastanin agzi zerine yerlestirin ve 2 gl nefes verin. Daha sonra her 5 saniyede 1 nefes verin. Her nefeste hastanin ggsnn kalktigini grmelisiniz.

Hastanin ggs genislediginde nefes vermeyi kesin. Agzinizi ekin ve yznz hastanin ggsne dogru evirin. Bylelikle kulaginiz hastanin agzi seviyesinde olacaktir. Hastanin akcigerlerinden havanin ikisini dinleyin ve ggsn inisini izleyin. Daha sonra solunum islemlerini tekrarlayin.

Hastanin bilek veya boyun damarindan nabzini kontrol edin. Eger nabiz yoksa ve kalp masaji egitiminiz varsa kalp masajina baslayin. Buna hasta kendiliginden solunuma baslayincaya veya tibbi yardim gelene kadar devam edin.


Dr Suat ELK (Acil Hekimi)



Dr Ylmaz AYDIN (Acil Hekimi)


AGIZDAN BURUNA SOLUNUM

Eger hastada yz yaralanmasi varsa kisinin agzina nefes vermekte zorlanirsiniz. En yakin acil saglik kurulusunu aradiktan sonra hemen Acil Yardima baslayin.
Kisiyi sert bir zemin zerinde sirtst yatirin.

Bir elinizi hastanin ene kemigine yerlestirip, yukari dogru kaldirirken diger elinizi hastanin alnina koyun ve eneyi yukari dogru iterken alni asagi dogru bastirarak hastanin basina pozisyon verin.

Derin bir nefes alin ve agzinizla hastanin burnunu kapatin.Hastanin agzini da enesini iterek kapali tutun. Hastanin burnuna kuvvetle nefesinizi verin. Agzinizi ekin, hastanin enesini ain ve havanin ikisina izin verin. Bu islemi 5 saniyede bir tekrarlayin.


BEBEKLERE VE OCUKLARA SUNI TENEFFS

Bebeklerde ve ocuklarda suni teneffs islemi yetiskinlerdekine benzer, sadece agzinizla ocugun hem agzini hem de burnunu kapatmalisiniz. ocugun basini ok geriye ekmeyin yoksa nefes borusu tikanabilir. Nefesleriniz daha yumusak olsun. ocuklarda 4 saniyede 1 nefes (dakikada 15 nefes), bebeklerde 3 saniyede 1 nefes (dakikada 20 nefes) verilmelidir. ocugun ggs kalkmaya baslayinca nefes vermeyi kesin. Her nefes veris ncesinde yeniden nefes alin.


KALP KRIZI

Kalp krizi yasami tehdit eden acil bir durumdur. Kalbi besleyen ana damarlarin daralmasi veya tikanmasina bagli olarak kalbin bir blmne yeterli kan ve oksijen gitmemesi sonucu olusur. Eger bu kan ve oksijen yetersizligi uzun srerse kalp kaslarinin bir blm lr.Kalp krizi belirtileri, asagidakilerden birkaini ya da hepsini ierebilir. Santral ggs blgesinde aniden gelen ve ezici bir basinla hissedilen, sabit, 20 dakika veya daha uzun sren, kola, omuza, boyuna, eneye, sirt ortasi ve mideye vuran ggs agrisi, asiri terleme, bulanti, kusma, yogun halsizlik, akinti, korku, soluk mavimsi gri deri rengi, mavi tirnaklar ve nefes darligi. Kalp agrisi hazimsizlikla karistirilabilir. Eger agrinizin sebebinden emin degilseniz gvende olmak iin kalp krizi gibi ele alin. En yakin acil saglik kurulusunu arayin ve asagida verilen Acil Yardim talimatlarini uygulayin.Kalp krizi tedavisi, hastanin bilincinin kapali ya da aik olmasina gre degisir.

A) Bilinci Kapali, Nefes Almayan Hasta:

En yakin acil saglik kurulusunu arayin, daha sonra mdahaleye baslayin. Kisiyi sert, rahat bir yere sirtst yatirin. Elinizi hastanin enesine koyup yukari kaldirirken diger elinizi hastanin alnina koyup asagi bastirarak basini arkaya yatirin.

Hastanin alnindaki elinizin bas parmaginiz ve isaret parmaginizla hastanin burun deliklerini kapatin. Derin bir nefes alin. Agzinizi hastanin agzi zerine sikica bastirin ve iki yavas, derin nefes verin. Arada tekrar derin bir nefes alin ki hastaya taze hava verebilesiniz. Ggs kafesinin ykseldigini grene dek hava flemeye devam edin.

Hastanin ggs ykseldiginde hava vermeyi durdurun. Agzinizi ekin ve basinizi hastanin ggsne dogru evirin. Bylece kulaginiz hastanin agzinin zerinde olacaktir. Hastanin akcigerlerinden hava ikisini kulaginizla hissedin ve dinleyin ayrica ggsn alaldigini gzlemleyin. Bu solunum islemini her 5 saniyede 1 nefes vererek srdrn.

Kisinin bilek ya da boyun atardamarini 5-10 saniye boyunca nabiz iin kontrol edin. Eger nabiz yoksa, kalp masaji egitimi aldiysaniz kalp masajina baslayin. Suni solunum kalp masaji sirasinda da srdrlmelidir. Bu islemi tibbi yardim gelinceye ya da hasta nefes almaya baslayincaya kadar srdrn.

B) Bilinci Aik Hasta:

En yakin acil saglik kurumunu arayin, ilgiliye olasi bir kalp krizini ve oksijen ihtiyacini iletin.
Hastayi nazike oturtun ya da yan oturur pozisyona getirin. Yatmak nefes almayi zorlastirir.
zellikle boyun evresindekiler olmak zere giysileri gevsetin. Hastayi bir battaniye ya da palto ile sararak sicak tutun.

Hastayi sakinlestirin ve rahatlatin ama herhangi bir sey yedirip iirmeyin.
Eger ambulans bulunamiyorsa hastayi en yakin hastanenin acil servisine gtrn.
Bilinsiz hasta kendine gelirse ve solunumu baslarsa yukaridaki adimlari izleyebilirsiniz.


BILIN KAYBI

Bilin kaybi sadece koma durumu iin geerli bir tanimlama degildir; ayni zamanda kisinin uykulu, dikkatinin daginik ve varliginiza tepki veremedigi durumlar iin de sz konusudur. Beyin travmasi (kaza veya darbe sonucu), kan kaybi, oksijensiz kalma (bogulma), metabolik bir hastalik (diyabet) veya ila nedeniyle zehirlenmeler sonucu olusabilir. Ilk olarak en yakin acil saglik kurulusunu arayin sonra Acil Yardima baslayin.

Not: E?er omurilik zedelenmesinden ?pheleniyorsanyz ve hasta kusmuyorsa yerinden kymyldatmayyn. Omurilik zedelenmesi sz konusu degilse omurgayi esnetmeden, hastanin basini ve vcudunu es zamanli olarak yana evirebilirsiniz; ancak bas ve vcudun birbirleriyle olan konumlarini bozmayin. Bir insanin bilinci yerinde degilse normal refleksler ve kaslarin gevsekligi kaybolur. Bu nedenle olabilecek en byk tehlike dilin bogazi tikamasi veya agizdaki yabanci cismin nefes borusunu tikamasidir. Nefes borusunu aip solunumu saglamis olsaniz da asla baygin birisini yalniz ve mdahalesiz birakmayin.Komaya giren bir insanin nefesi kesilebilir, sonu olarak da kalbi durur.

Acil Yardim POZISYONU

Omurilikteki bir hasardan spheleniyorsaniz ve hasta kusmuyorsa yerinden kimildatmayin. Gerekli her seyi yaptiktan sonra acil tibbi yardimi beklerken hastayi Acil Yardim pozisyonuna getirin. Eller ve ayaklar vcudun rahat ve sabit olmasini saglayacak sekilde olmalidir.

Yanina diz kp kolunu basinin arkasina atin karsi taraftaki kolunu ggsnn stne koyun ve bacagini dizinden bkp kendi tarafinizdaki bacagin zerine koyun Dikkatlice basi da vcutla birlikte kendinize dogru bir elinizle dndrn ve diger elinizle yzn koruyun
Basini geri itin, eneyi ne ikarin ki rahat nefes alsin ancak eneyi vcuttan daha alakta tutun ve sicak tutun


YARALANMA VE SIDDETLI KANAMALAR

Yirtilmis bir atardamar nedeniyle ok kisa zamanda yksek miktarda kan kaybedilebilir. Siddetli kan kaybi kisiyi soka ve bilin kaybina gtrebilir ve eger durdurulamazsa lmcl olabilir. Yetiskin bir insan 1.5 litre kadar kan kaybederse ya da bir ocuk yarim litre kan kaybederse, kan kaybi siddetli kabul edilir.Yarali bir atardamarin duvarlarindaki kaslar yarayi kapatmak iin pihti olusumuyla birlikte kasilacaktir. Eger pihtilasma herhangi bir nedenle gereklesmezse kanamanin kontrol ok daha zor olacaktir. En yakin acil saglik kurulusunu arayin ve Acil Yardima baslayin.Kk yaralanmalarda kanama kisa srede kendiliginden durur. Ancak derin bir yarada kan o kadar hizli akar ki pihti olusumuna firsat kalmaz. Ilk yardimin amaci kani mmkn oldugunca kisa srede durdurmaktir.

Kisiyi sirtst yatirin ve mmknse yarali kismi yukari kaldirin. Bu kan akisini azaltacaktir.Cam veya metal gibi derinde olmayan ve kolay hareket ettirilebilen cisimleri yaranin iinden ikarin ama derine saplanmis cisimlere dokunmayin.

Temiz bir bezle yaranin tam stne, kanama durana dek 5-10 dakika basin uygulayin. Yaranin agzi aiksa her iki kenari da birbirine dogru itin. Eger yaranin iinde herhangi bir sey varsa basinci cismin evresine uygulayin, zerine degil.

Saglam ve temiz bir bandajla yarayi sikica sarin. Eger hazirda bir bandaj yoksa bir para temiz bez kullanin. Turnike kullanmayin.

Eger kan, bandajin disina tasarsa bandaji ikarmayin. Onun yerine zerine biraz daha bez koyun ve sikica baglayin


Burun Kanamalari:

Sik rastlanan acil durumlardan biridir. Kafa travmasi sonucunda burun veya kulaktan kanama, kafatasi kirigi oldugunu gsterir ve kontrol zordur. Bu tip kanamalarda temiz bir bez ile buruna hafife bastirilmali ve hasta mmkn oldugunca abuk acil saglik kurulusuna ulastirilmalidir.Diger nedenlerle olusan kanamalarda, burun deliklerini sikarak veya st dudak ile disetleri arasina yuvarlak gazli bez yerlestirerek basin uygulanir. Hastayi oturtun ve basini ne egin. Hastanin sakin olmasini saglayin ki endiselenerek kan basincinin artmasina sebep olmasin. Burnun zerine buz koyun. Tm bu uygulamalara ragmen kanama devam ederse hastayi en yakin saglik kurulusuna gtrn.


KIRIKLAR VE IKIKLAR

Rntgen olmaksizin bir kemigin kirik olup olmadigini belirlemek her zaman mmkn degildir. Eger emin degilseniz, yaralanmaya sanki kirikmis gibi yaklasin. Eger kisi ok agriliysa, yarali blgesini hareket ettiremiyorsa, zerine agirlik veremiyorsa ya da yarada sekil bozuklugu varsa kirik veya ikiktan sphe edin.

ikik bir kemigi yerine oturtmaya alismayin. Bu sadece bir uzman tarafindan yapilabilir. Kolu veya bacagi buldugunuz pozisyonda sararak sabitleyin ve yaraliyi hastaneye gtrn. Eger yarali hareket edemiyorsa ambulans agirin.

Hastanin bir sey yiyip imesine izin vermeyin,nk hastanin kemiklerini genel anestezi altinda dzeltmek gerekebilir ve yemek hastanin kusmasina neden olabilir. Kisiyi sicak tutun ve sok olasiligi aisindan srekli izleyin.

Kanama varsa nce onu tedavi edin. Kisiyi olabildigince az hareket ettirin. Hareket, kirik kemikleri daha da ayirir ve organlari yaralayabilir. Aik bir yara varsa temiz bir bez parasiyla kapatin.


Tespit Uygulamasi:

Tespit genellikle gereklidir. Hareketi nleyerek kirigin daha da kt olmasini engelleyebilirsiniz. Bu, zellikle hastanin nakli veya tibbi yardimin gecikecegi durumlarda nem tasir. Tespit malzemesinin sert olmasi gerekir. Mmknse bir st ve bir alt eklemin oynamasini engelleyecek derecede uzun olmalidir. Tespit, tahtalarla, karton paralariyla, gazetelerle yapilabilir. Kirik bir st kol veya bacak iin yarali uzvu tespit etmeden nce kol ile gvde arasina veya bacaklar arasina destek koymak gerekir. Tespiti baglamak iin bez (bandaj, kravat vb.) kullanin.
 

Kirik n kol:

Hastanin n kolunu 90 derece aiyla vcuduna yapistirin, avucu ggsne gelirken basparmagi yukari dogru olmali. n kola tespit uygulayin. Tespit dirsekten el bilegine kadar uzanmali. Tespiti, kirigin altindan ve stnden baglayin. n kolu boyundan geen genis bir sargi ile parmaklarin dirsekten biraz daha yukari seviyede olmasini saglayacak sekilde asin.

Yarali bacagin saglam bacaga tespiti:

Nazike yarali bacagin dizini dzeltin. Iki bacak arasina bezler koyun. Yarali bacagi diger bacaga birka yerinden baglayin, ama kesinlikle tam kirik zerinden olmasin. Eger iki genis tespit bulma olanaginiz varsa bunlari kullanmak en idealidir. Tespitler bacagin tm uzunlugu boyunca olmalidir.


Omurga Yaralanmalari

Eger hastanin boyun veya omurgasinda ciddi agri varsa, kol veya bacaklarinda his kaybi varsa, mesane veya barsak kontroln yitirmisse omurga kirigi veya ikigi olabilir. Bu tip vakalarda, hastanin hayati tehlike altinda degilse veya kusmaya bagli olarak bogulmuyorsa, hastayi kipirdatmamak gerekir. Eger hastayi hareket ettirmek gerekirse vcudunu dmdz tutmalisiniz. Beli veya boynu bklmemeli, vcudu dnmemeli. Hastayi kapi, masa, t masasi veya genis bir kalas gibi sert bir zemin zerine yerlestirmelisiniz.


BURKULMA VE GERILME

Kasta veya ten donlardaki yirtilma, gerilme; baglardaki veya eklem kapslndeki yirtilma ise burkulma olarak tanimlanir. Burkulma ve gerilme dokularin asiri zorlanmasindan olur. Iki yaralanma iin de belirtiler aynidir. Agri, sisme ve morarma... Ciddi burkulmalar sanki kirikmis gibi tedavi edilmelidir. Agri ve sismeyi azaltmak iin soguk su ya da buz torbasi kullanilir. Eklem veya kasi, elastik "8" seklinde bandajla sarin ve 1-2 gn iin stne bastirmayin. "8" seklinde bandaj uygulamasini ayak evresinde 1-2 kez dairesel olarak sarin. Bandaji diyagonal olarak ayagin stnden ve bilegin evresinden geecek sekilde baglayin; bandaji ayagin stnden asagi dogru ve ayagin tabanindan geirin. "8" seklindeki dnslere devam edin, ayak (parmaklar hari), bilek ve bacagin alti kaplanana kadar bandaj sarin; bant ya da klipsle bandaji sabitleyin.
 

 

Gebze Biliim Hizmetleri 2010